Industrie wint en klimaat verliest in voorstel vanuit Europees parlement voor emissiehandel

woensdag, 19 januari, 2022

Deze week verscheen het draft report vanuit de milieucommissie van het Europees Parlement, geschreven door rapporteur en Europarlementariër Peter Liese over de herziening van het emissiehandelssysteem van de EU (EU ETS). Dit is de eerste officiële reactie vanuit het parlement op de voorstellen over het ETS uit het Fit for 55 plan. Milieuorganisaties keken uit naar het draft rapport, waarmee het parlement belangrijke verbeteringen in het ETS kon aandragen. Helaas moeten wij vaststellen dat het voorstel geen ambitieuzere reductiedoelstellingen bevat, maar juist de deur opent naar meer mogelijkheden voor vervuiling door de zware industrie. 

Het EU ETS  is een belangrijk instrument om in Nederland en Europa de CO2-uitstoot van energie-intensieve bedrijven omlaag te krijgen. De voorstellen zijn helaas onvoldoende om de klimaatdoelen van Parijs te halen. Milieuorganisaties riepen op om het aantal rechten in omloop versneld naar beneden te brengen om de opwarming van de aarde onder de 1.5 graden te houden. Voor de kenner: dit betekent een grotere eenmalige aanpassing van de CAP, een beter Markt Stabiliteits Reserve, en een aanpassing van de lineaire reductie factor. Geen van deze adviezen zijn door Peter Liese overgenomen. Maya Verlinden: “We hebben ambitieuzer klimaatbeleid nodig. Het is een gemiste kans dat het ETS niet aangescherpt wordt nu dat kan. Nu wordt de industrie verder beschermd en zal de vervuiler nauwelijks hoeven betalen. Dit voorstel is een afzwakking van het originele voorstel van de Europese Commissie”. 

Te veel vrije rechten 

In het draft rapport worden nieuwe routes voorgesteld om vervuilers gratis emissierechten te geven. Op die manier houdt Liese vervuilers uit de wind en vertraagt het proces tot verduurzaming, in plaats van ze te laten betalen voor hun CO2-uitstoot. Een duidelijk voorbeeld hiervan betreft de voorgestelde "Carbon Leakage Protection Reserve” in reactie op de invoering van het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM). Dit is een koolstofbelasting op vervuilende invoer om zogenaamde carbon leakage te voorkomen, het grotendeels hypothetische risico dat vervuilende industrieën zich buiten Europa zullen vestigen vanwege strengere milieueisen binnen de EU.  

In het oorspronkelijke voorstel werden gratis emissierechten geleidelijk afgeschaft, naarmate CBAM in werking trad. Liese stelt nu voor om de afgeschafte gratis emissierechten tijdelijk op te slaan in een Carbon Leakage Protection Reserve en terug te geven aan bedrijven als de CO2 grensbelasting niet effectief blijkt. Dit komt niet alleen neer op het betalen van de vervuiler en CO2-protectionisme, het zal ook de effectiviteit van CBAM ondergraven door er nu al vanuit te gaan dat het niet zou werken. Geld wat anders ingezet had kunnen worden voor verduurzaming, vloeit in dat geval weer terug naar de industrie.  

Liese's plannen staan in schril contrast met de positieve aanpassingen die collega parlementarier en rapporteur Mohammed Chahim onlangs voorstelde voor CBAM. Lees hier verder wat Chahim wil verbeteren aan CBAM.

De vervuiler betaalt niet 

WISE pleit al jaren voor een versnelde uitfasering van vrije rechten. De focus van het Europees Parlement zou moeten zijn om deze zo snel mogelijk, sneller dan in het voorstel vanuit de Commissie, af te schaffen. Keer op keer blijkt uit studies dat gratis rechten ervoor zorgen dat bedrijven juist minder innoveren. Ook is meermaals gebleken dat bedrijven juist winst maken door deze gratis rechten weer door te verkopen. Zo verdienen deze vervuilende bedrijven juist aan het ETS in plaats van te betalen voor hun uitstoot of daadwerkelijk te verduurzamen.  

In aanvulling op de gratis rechten die bedrijven de afgelopen jaren ontvingen, kregen zij ook veelal ‘indirect cost compensation', een subsidie vanuit de nationale overheid om hun hogere energiekosten door het ETS te compenseren. Peter Liese brengt indirect cost compensation weer terug in het ETS, en opent zo nog een route voor de industrie om subsidies te ontvangen voor hun vervuiling.  

Dit is extra wrang nu burgers en kleine bedrijven via de versnelde invoering van het ETS voor brandstoffen (voorheen voor gebouwen en transport), zullen moeten gaan betalen voor hun CO2 uitstoot, zonder gemakkelijke toegang tot vergelijkbare subsidies of gratis emissierechten.  

Andere gemiste kansen 

Het draft report van Liese doet ook op andere gebieden halfslachtige voorstellen, die het Commissievoorstel niet of nauwelijks verbeterd. Bijvoorbeeld door de al late toetreding van de maritieme sector tot het ETS slechts met een jaar te vervroegen en door met opbrengsten van het ETS "koolstofarme" brandstoffen te financieren in plaats van alleen koolstofvrije brandstoffen.  

WISE is bovendien bezorgt dat het voorstel van Liese geen verbetering voorstelt op het gebruik van biomassa in het ETS. In het oorspronkelijke voorstel vanuit de Commissie hoeven er voor het verstoken van ‘duurzame’ biomassa geen emissierechten gekocht te worden. Dit is niet in lijn is met de wetenschappelijke feiten over de daadwerkelijke uitstoot bij verbranding van biomassa voor energie. Een gevaarlijke ontwikkeling voor de bossen die juist zo cruciaal zijn voor de opslag van CO2.   

Is er dan niets goeds te melden over dit voorstel? 

Gelukkig wel! Vier punten om even te belichten:  

  1. Liese stelt voor om ook afvalverbranding in het ETS op te nemen. Dit zou recycling stimuleren, met voordelen voor zowel het klimaat als werkgelegenheid.  
  2. Het Fit For 55 voorstel vanuit de commissie om lidstaten te verplichten om alle ETS opbrengsten aan klimaatactie te besteden, blijft onaangeroerd door Liese. De commissie had dit al verhoogd in hun voorstel, maar op dit moment is het nog slechts 50%. Goed dat deze flinke verbetering daadwerkelijk lijkt te worden doorgevoerd.
  3. Het innovatiefonds zal geen geld beschikbaar stellen voor kernenergie. Het voorstel stelt expliciet dat kernenergie niet duurzaam is. Ook geld uit het moderniseringsfonds kan niet gebruikt worden voor fossiele energie of kernenergie.  
  4. Om de scheepvaart te verduurzamen stelt Liese een Ocean Fund voor. Dit wordt gevuld met de ETS opbrengsten van de veiling van emissierechten in de scheepvaart.  

Hoe nu verder? 

De komende periode is er nog mogelijkheid het voorstel aan te scherpen. 16 februari is de deadline voor het indienen van amendementen. WISE hoopt dat Europarlementariërs hier volop gebruik van maken zodat het EU Emissiehandelssysteem daadwerkelijk Fit for 55 zal worden. Belangrijke verbeteringen zijn nodig om te zorgen dat het EU ETS bij zal dragen aan een klimaatneutraal Europa in 2050. 

Conferentie met Peter Liese over de herziening van het ETS

Op dinsdag 25 januari organiseren wij een online discussie voor iedereen die meer wilt weten over de herzieningsplannen van het EU Emissiehandelssysteem met onder andere Peter Liese, Europarlementariër en rapporteur voor het EU ETS. Aanmelden kan hier!