Sneller, beter, en socialer CBAM moet leiden tot meer winst voor het klimaat

woensdag, 12 januari, 2022

Rapporteur van het Europees Parlement Mohammed Chahim (PvdA / Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten) heeft op woensdag 5 januari zijn conceptrapport over het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) gepubliceerd. De Nederlandse Europarlementariër roept op tot een veel ambitieuzer voorstel om de klimaatdoelen te kunnen halen. Zo stelt hij voor om CBAM sneller in te voeren, meer sectoren onder het grensmechanisme te laten vallen en gratis rechten voor Europese industrie sneller uit te faseren. Mohammed Chahim op twitter (5 januari) “Given the current climate emergency, we need a speedier phase-in of CBAM and a speedier phase-out of free allowances.”.  

Wat is CBAM? 

In juli 2021 introduceerde de Europese Commissie het voorstel om een CO2-belasting in te voeren voor de import van vervuilende producten, in het zogeheten carbon border adjustment mechanism (CBAM). Deze grensheffing kan Europese bedrijven beschermen tegen oneerlijke concurrentie uit het buitenland, omdat Europese bedrijven voor hun CO2 uitstoot moeten betalen onder het Emissiehandelssysteem (ETS), en buitenlandse bedrijven niet. Men is bang voor ‘carbon leakage’; het vertrekken van bedrijven naar het buitenland omdat ze daar goedkoper kunnen vervuilen. Onderdeel van deze grensheffing is de geleidelijke afschaffing van gratis emissierechten voor de industrie die men voorheen kreeg om carbon leakage te voorkomen.  

WISE was voorstander van de invoering van CBAM, omdat het een einde zou maken aan de gratis rechten voor de industrie en omdat het bijdraagt aan het verminderen van uitstoot buiten de grenzen van de EU. Wel zou CBAM stukken sneller en breder worden ingevoerd en de gratis rechten eerder afgeschaft.  WISE verwelkomt dan ook het aangescherpte voorstel van Chahim, omdat het precies de vinger op de gevoelige plek weet te leggen en het voorstel nog effectiever zal maken. Mohammed Chahim stelt de volgende wijzigingen voor: 

Geen vrije rechten meer na 2028 

Vanwege de urgentie van klimaatverandering, stelt Chahim voor om CBAM al een jaar eerder in te voeren dan gepland (per 2025). Ook stelt hij voor om het sneller uit te rollen zodat CBAM per 1 januari 2029 volledig in werking treed en alle gratis uitstootrechten voor de industrie komen te vervallen. De cementsector zal zelfs al vanaf januari 2025 volledig onder CBAM vallen, omdat deze sector nauwelijks concurrentie vanuit het buitenland ervaart. 

Winst voor het milieu: meer producten, minder uitzonderingen 

Daarnaast wordt de reikwijdte van CBAM verder uitgebreid, door bijvoorbeeld zeer vervuilende sectoren die plastic produceren toe te voegen (organic chemicals, hydrogen and polymers). Een belangrijk voorstel van Chahim is om ook indirecte emissies te belasten. In het oorspronkelijke voorstel werd alleen de uitstoot belast die direct vrijkwam tijdens de productie van een product. Chahim stelt voor om nu ook de uitstoot mee te nemen van de elektriciteit die gebruikt wordt tijdens de productie. Een zeer belangrijke toevoeging om te zorgen dat het systeem de daadwerkelijke vervuiling belast.  

CBAM wordt verder aangescherpt door geen uitzondering of verlaging toe te staanvoor importproducten vanwege ‘impliciete carbon pricing' of klimaatbeleid. Dit houdt in dat er alleen nog maar uitzonderingen kunnen komen voor producten waarvoor een daadwerkelijke CO2-prijs of belasting is betaald in het eigen land. 

Risico's voor ontwikkelingslanden 

Een risico van CBAM is dat het de export uit de armste landen disproportioneel kan schaden, bijvoorbeeld omdat zij de middelen niet hebben om hun industrie te verduurzamen en zodoende hun exportmarkt naar de EU verliezen. Chahim erkent dit risico: “LDC’s [Least Developed Countries] should be better supported by the system both because historically these countries are least responsible for the climate emergency and because of the need to leapfrog to the forefront of sustainable innovation". Hij stelt daarom voor om ten minste alle inkomsten vanuit CBAM beschikbaar te maken om verduurzaming van de werkingsindustrie in ontwikkelingslanden te financieren. De vraag is of dit voldoende is om de meest kwetsbare economieën tijdig te beschermen tegen deze nieuwe barrière tot de Europese exportmarkt, aangezien het voorstel niet zo ver wilde gaan om een uitzondering op de CBAM-heffing te maken voor de minst ontwikkelde landen. 

Hoe nu verder? 

Het is nu aan het Europees parlement en de EU-lidstaten om amendementen in te dienen en tot overeenstemming te komen, op basis van het voorstel van Chahim.  De stemming over het voorstel zal 28 Februari plaatsvinden in de milieucommissie (ENVI) van het Europees parlement.